1. Khái quát điều kiện tự nhiên, dân sinh và kinh tế - xã hội

1.1. Điều kiện tự nhiên, dân sinh

Xã Sông Đốc (thuộc tỉnh Cà Mau) có diện tích tự nhiên 83,95 km², dân số khoảng 46.353 người, với mật độ dân số đạt 552 người/km². Xã sở hữu bờ biển dài khoảng 8km, nằm ở phía Tây tỉnh Cà Mau, là một trong ba đô thị động lực quan trọng của tỉnh.

Người dân nơi đây chủ yếu sinh sống bằng nghề khai thác, nuôi trồng thủy sản và các dịch vụ hậu cần nghề cá. Toàn xã hiện có 1.146 phương tiện khai thác thủy sản, với sản lượng đánh bắt hằng năm ước đạt trên 150.000 tấn – là nguồn lực kinh tế quan trọng, tạo việc làm và góp phần ổn định đời sống người dân.

Về địa hình, xã có địa thế bằng phẳng và thấp, độ cao trung bình từ 0,2 - 1,2m so với mực nước biển, bị chia cắt bởi hệ thống sông ngòi chằng chịt, đặc biệt là các cửa sông lớn như sông Ông Đốc. Người dân có tập quán sinh sống ven sông, ven kênh, nơi chịu tác động mạnh của thủy triều, đặc biệt vào mùa mưa bão. Nhiều hộ dân còn ở trong các căn nhà bán kiên cố, dễ bị ảnh hưởng khi thiên tai xảy ra.

Hệ thống kênh rạch của xã chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thủy triều. Khu vực gần cửa sông Ông Đốc có biên độ triều lớn và vận tốc dòng chảy cao, trong khi vùng nội địa triều yếu hơn, gây khó khăn trong việc tiêu úng và cấp thoát nước, nhất là vào mùa mưa lũ.

1.2. Lịch sử hình thành

Xã Sông Đốc được thành lập ngày 01/7/2025 sau khi tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp, trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích thị trấn Sông Đốc và 9 ấp thuộc xã Phong Điền (cũ), huyện Trần Văn Thời. Sông Đốc là một trong những cửa biển lớn và sầm uất nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Tên gọi “Sông Ông Đốc” bắt nguồn từ một sự kiện lịch sử gắn liền với chúa Nguyễn Ánh vào năm 1783. Trong lúc bị quân Tây Sơn truy đuổi, chúa Nguyễn được một vị tướng thủy quân tên Huỳnh (Đốc Huỳnh – tên thật Nguyễn Văn Vàng) cứu giúp. Sau này, để ghi nhớ công lao, người dân gọi con sông tại đây là “sông Ông Đốc”. Dưới thời nhà Nguyễn và qua nhiều giai đoạn lịch sử, vùng đất này lần lượt thuộc các đơn vị hành chính khác nhau như tổng Quảng Xuyên, quận Cà Mau, tỉnh An Xuyên... cho đến sau năm 1975, chính thức là một phần của huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau.

Năm 2012, thị trấn Sông Đốc được công nhận là đô thị loại IV. Từ ngày 01 tháng 7năm 2025, theo chủ trương tinh gọn bộ máy chính quyền hai cấp, thị trấn Sông Đốc được nâng cấp thành xã Sông Đốc trực thuộc tỉnh.

1.3. Văn hóa và con người

Văn hóa của xã Sông Đốc mang đậm sắc thái vùng sông nước, gắn liền với đời sống ngư dân. Một trong những biểu tượng văn hóa tâm linh tiêu biểu là Lăng Ông Nam Hải – nơi thờ cá Ông, được xây dựng từ năm 1963, tu bổ vào năm 1990, và được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh vào năm 2018. Lễ hội Nghinh Ông diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 2 âm lịch hằng năm, thu hút đông đảo ngư dân và du khách đến tham dự, cầu mong mưa thuận gió hòa, tôm cá đầy khoang.

Đặc biệt, xã Sông Đốc là địa điểm ghi dấu sự kiện lịch sử quan trọng: bến tập kết đưa bộ đội và đồng bào miền Nam ra Bắc sau Hiệp định Genève năm 1954. Đây là một trong ba điểm tập kết chính của cả nước, góp phần đào tạo lực lượng cán bộ cho cách mạng miền Nam. Cụm tượng đài kỷ niệm sự kiện này được khánh thành ngày 16/11/2024, và khu vực bờ nam Sông Đốc đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích Quốc gia.

Sông Đốc cũng là nơi dừng chân của nhiều tàu thuyền trong nước và quốc tế, tạo nên sự giao thoa văn hóa rõ nét. Người dân nơi đây nổi tiếng với tính cách phóng khoáng, hiếu khách, hình thành từ cuộc sống nhiều thử thách, nơi con người phải chung lưng đấu cật để tồn tại và phát triển.

Cuộc sống gắn bó với sông nước, thiên nhiên đã hun đúc nên một cộng đồng cư dân chân chất, nghĩa tình, biết yêu thương, sẻ chia, đoàn kết vượt qua khó khăn, từng bước xây dựng vùng đất Sông Đốc ngày càng trù phú, phát triển.