Khai thác dư địa, nâng cao chuỗi giá trị

Tính đến tháng 8/2026, tư duy làm kinh tế thủy sản tại xã Sông Đốc đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ: không còn chạy theo diện tích hay sản lượng thuần túy, mà tập trung vào hiệu quả sản xuất, kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ môi trường. Với quy mô dân số hơn 47.300 người, sinh kế của người dân gắn liền với khai thác, nuôi trồng thủy sản và dịch vụ hậu cần nghề cá.

Hiện nay, xã Sông Đốc quy hoạch hơn 6.676 ha đất nuôi trồng thủy sản. Trong đó, mô hình tôm quảng canh cải tiến kết hợp nuôi cua chiếm chủ đạo với 6.565 ha; diện tích nuôi tôm siêu thâm canh đạt hơn 202 ha. Tính đến thời điểm này, tổng sản lượng tôm, cua của xã đạt 13.428 tấn, hoàn thành 67,1% kế hoạch năm.

Thế mạnh lớn nhất của địa phương là mô hình tôm – cua kết hợp phù hợp với điều kiện tự nhiên vùng nước lợ, giúp giảm thiểu rủi ro so với độc canh. Năng suất tôm quảng canh cải tiến duy trì ổn định từ 350 - 420 kg/ha/năm, cua nuôi kết hợp đạt 160 - 180 kg/ha/năm. Riêng phân khúc tôm siêu thâm canh ghi nhận năng suất ấn tượng từ 27 - 30 tấn/ha/năm, mở ra cơ hội nâng cao giá trị trên cùng một đơn vị diện tích.

Hướng đi mới từ khoa học và kinh tế tập thể

Để thích ứng với biến đổi khí hậu, xã Sông Đốc đã đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật đến từng hộ nuôi. Hàng loạt lớp tập huấn ứng dụng vi sinh, nuôi tuần hoàn khép kín được tổ chức rộng rãi tại các ấp. Nhiều mô hình thử nghiệm bước đầu đã cho kết quả tích cực như: nuôi kết hợp tôm - cua - cá nâu tại ấp Mỹ Bình; ứng dụng chế phẩm sinh học trong nuôi quảng canh cải tiến tại các ấp Thị Kẹo, Tân Hòa, Đất Biển…

Là một trong những hộ tiên phong thay đổi tư duy sản xuất, ông Nguyễn Tiền Phong (ngụ ấp Đất Biển, xã Sông Đốc), người đang gặt hái thành công từ mô hình nuôi cua kết hợp tôm sú quảng canh cải tiến, chia sẻ: "Trước đây nuôi theo lối truyền thống, phó mặc cho thời tiết nên hiệu quả hên xui. Từ khi được hướng dẫn thả thưa, áp dụng quy trình quảng canh cải tiến và dùng chế phẩm sinh học để xử lý nguồn nước. Con tôm, con cua ít bị bệnh hẳn, lớn nhanh, bán lại được giá. Cái hay của mô hình này là tận dụng được nguồn thức ăn tự nhiên, chi phí đầu tư vừa tầm mà thu nhập lại rất ổn định."

Song song với giải pháp kỹ thuật từ các hộ dân, hệ thống kinh tế tập thể cũng từng bước được củng cố. Xã hiện có 15 hợp tác xã (156 thành viên) và 6 tổ hợp tác (59 thành viên). Việc phát triển các mô hình này không chỉ giúp nông dân chia sẻ kinh nghiệm mà còn tạo bệ đỡ giúp tiếp cận nguồn vốn, vật tư đầu vào xác định rỏ nguồn gốc và từng bước hình thành chuỗi liên kết tiêu thụ.

Nhận diện rào cản từ thực địa

Dù tiềm năng lớn, đường đua bứt phá của ngành hàng tôm, cua Sông Đốc vẫn vấp phải không ít lực cản. Sự nhạy cảm của môi trường nước trước biến đổi thời tiết khiến 350 ha tôm quảng canh cải tiến bị thiệt hại khoảng 30%; hơn 15 ha tôm siêu thâm canh bị ảnh hưởng nặng bởi bệnh gan tụy và đỏ thân.

Về nội tại, một bộ phận người nuôi vẫn giữ tập quán sản xuất dựa vào kinh nghiệm, chưa tuân thủ nghiêm ngặt lịch thời vụ. Tỷ lệ kê khai sản xuất ban đầu còn thấp khiến công tác quản lý vùng nuôi thiếu tính đồng bộ.

Đánh giá về nút thắt lớn nhất trong khâu tiêu thụ, ông Nguyễn Tiền Phong trăn trở thêm: "Nông dân mình sợ nhất là cảnh trúng mùa rớt giá. Hiện tại, khâu liên kết giữa nông dân chúng tôi với các doanh nghiệp chế biến lớn còn rất lỏng lẻo. Hầu hết bà con ở đây khi thu hoạch vẫn phải bán qua thương lái, đầu ra chưa thực sự ổn định nên nhiều lúc còn bị ép giá."

Thêm vào đó, hạ tầng phục vụ nuôi trồng tại một số khu vực chưa đáp ứng yêu cầu, đi kèm nguy cơ ô nhiễm do nguồn nước thải chưa qua xử lý triệt để.

Khơi thông nguồn lực cho mục tiêu bền vững

"Mô hình tôm - cua kết hợp đã chứng minh được vai trò trụ cột trong việc ổn định sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, để tạo đột phá bền vững, địa phương đang tập trung mọi nguồn lực để kiên quyết xóa bỏ tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; đồng thời nâng cao năng lực quản lý môi trường, chủ động kiểm soát dịch bệnh và phát huy thực chất vai trò cầu nối của các hợp tác xã, tổ hợp tác."

Để tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn cốt lõi "xã Sông Đốc kiến nghị các cấp ngành tăng cường hỗ trợ nguồn vốn vay ưu đãi để bà con kịp thời cải tạo ao nuôi, tiếp cận nguồn con giống chất lượng cao. Địa phương cũng đề xuất nâng cấp hệ thống quan trắc, cảnh báo sớm môi trường và siết chặt kiểm soát chất lượng các mặt hàng vật tư thủy sản. Đặc biệt, chúng tôi đang tích cực xây dựng cơ chế thu hút, kết nối các doanh nghiệp thu mua, chế biến lớn ký kết trực tiếp với các tổ hợp tác, hợp tác xã tại địa phương, tạo dựng chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ bền vững để bao tiêu đầu ra cho bà con. Ở chiều ngược lại, chính quyền xã kêu gọi người dân cần chủ động kê khai sản xuất ban đầu, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn sinh học và có trách nhiệm bảo vệ môi trường chung vùng nuôi." Phó Chủ tịch UBND xã Đỗ Thành Nhân kiến nghị và định hướng giải pháp đồng bộ.

Dư địa vùng cửa biển xã Sông Đốc là rất lớn. Tiềm năng này sẽ trở thành động lực tăng trưởng thực tế khi sản xuất được tổ chức bài bản, lấy khoa học kỹ thuật làm đòn bẩy, lấy bảo vệ môi trường làm thước đo và lấy liên kết thị trường làm định hướng phát triển.